Aile Hukuku
Boşanmada Mal Paylaşımı: Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi ve Katılma Alacağının Hesabı
Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma: edinilmiş ve kişisel mallar, mal rejiminin sona erme anı, artık değer ve katılma alacağının hesabı, değer artış payı, 2002 öncesi mallar, dava süreci ve on yıllık zamanaşımı.
Kısaca
- Eşler başka bir rejim seçmemişse 1 Ocak 2002’den itibaren yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır.
- Evlilik süresince çalışma karşılığı edinilen mallar edinilmiş mal; evlilikten önceki mallar ile miras ve bağışla gelenler kişisel maldır.
- Her eş, diğerinin edinilmiş mallarının borçlar düşüldükten sonra kalan değerinin, yani artık değerin yarısını isteyebilir.
- Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer; alacaklar kesinleşmeden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir.
Boşanma kararıyla birlikte eşlerin evlilik süresince edindikleri malların nasıl paylaşılacağı sorusu gündeme gelir. Halk arasında “mal paylaşımı” olarak bilinen bu süreç hukuken mal rejiminin tasfiyesidir. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, eşler aksini kararlaştırmadıkça edinilmiş mallara katılma rejimini yasal mal rejimi olarak kabul eder. Bu rejimde mallar tapuda kimin adına kayıtlı olursa olsun, evlilik birliği içinde edinilen değerin eşler arasında paylaşılması amaçlanır.
Hangi mal rejimi uygulanır?
Türk Medeni Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 1 Ocak 2002’den önce edinilen mallar için önceki kanundaki mal ayrılığı rejimi, bu tarihten sonra edinilen mallar için ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Eşler, evlenmeden önce ya da evlilik sırasında noterde yapacakları bir mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Uzun süreli evliliklerde bu nedenle iki farklı rejimin aynı dosyada birlikte uygulanması gerekebilir.
Edinilmiş mal ve kişisel mal
Edinilmiş mallar, her eşin mal rejimi süresince karşılığını vererek edindiği mallardır: çalışma karşılığı edinilenler, sosyal güvenlik ve yardım kurumlarının ödemeleri, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri ve edinilmiş malların yerine geçen değerler bunlardandır. Kişisel mallar ise eşlerden birinin yalnızca kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında sahip olunan mallar, sonradan miras yoluyla ya da karşılıksız kazanılan mallar ve manevi tazminat alacaklarıdır. Bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren eş bunu ispat etmelidir; ispat edilemeyen mallar edinilmiş mal sayılır.
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
- Mal rejiminin sona erme anı: Boşanma hâlinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona ermiş sayılır. Hangi malların edinilmiş mal olduğu bu tarihe göre belirlenir.
- Değerleme: Edinilmiş mallar, tasfiyenin yapıldığı tarihteki sürüm değerleriyle hesaba katılır; bu nedenle taşınmaz ve araçlar için bilirkişi incelemesi yapılır.
- Eklenecek değerler: Eşin diğer eşin rızası olmaksızın son bir yıl içinde yaptığı karşılıksız kazandırmalar ve mal rejimi süresince katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler hesaba eklenir.
- Denkleştirme: Edinilmiş malların kişisel mallarla edinilmesine katkıda bulunulmuşsa ya da tersi durumlarda iki mal grubu arasında denkleştirme yapılır.
- Artık değer: Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden, bu mallara ilişkin borçlar çıkarılarak artık değer bulunur.
- Katılma alacağı: Her eş, diğer eşin artık değerinin yarısını isteyebilir. Alacaklar karşılıklı olarak takas edilir.
Örneğin evlilik süresince kocanın adına kredisiyle birlikte alınmış bir dairenin bugünkü değeri 4.000.000 TL, dava tarihindeki kalan kredi borcu 1.000.000 TL ve kadının adına kayıtlı edinilmiş mal bulunmuyorsa, kocanın artık değeri 3.000.000 TL, kadının katılma alacağı ise bunun yarısı olan 1.500.000 TL olarak hesaplanır. Dairenin peşinatı kocanın evlilikten önceki birikimiyle ödenmişse, bu kısım kişisel mal katkısı olarak ayrıca değerlendirilir. Mal paylaşımı aracı bu hesabı farklı senaryolarla yapar.
Değer artış payı
Bir eş, diğer eşe ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında değer artış payı isteyebilir. Örneğin eşin kişisel malı olan bir evin tadilatına diğer eşin kendi birikimiyle katkı yapması bu kapsamdadır.
2002 öncesi mallar: katkı payı
1 Ocak 2002’den önce edinilen mallarda mal ayrılığı rejimi geçerli olduğundan, her mal adına kayıtlı olan eşe aittir. Ancak diğer eş, bu malın edinilmesine parasal katkıda bulunduğunu ispat ederse katkısı oranında katkı payı alacağı isteyebilir.
Dava, görevli mahkeme ve zamanaşımı
Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalar aile mahkemesinde görülür. Dava boşanma davasıyla birlikte de açılabilir; ancak mahkeme, boşanma kararı kesinleşene kadar bu davayı bekletir. Katılma alacağı ve değer artış payı gibi alacaklar, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımına tabidir. Mal rejimi tasfiyesi davalarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaz.
Akılda tutulacak kurallar
- Yasal rejim başlangıcı
- 1 Ocak 2002
- Mal rejiminin sona ermesi (boşanmada)
- Boşanma davasının açıldığı tarih
- Katılma alacağı
- Diğer eşin artık değerinin yarısı
- Zamanaşımı
- Boşanmanın kesinleşmesinden 10 yıl
Sık sorulan sorular
Ev kocamın adına kayıtlı, ben hak sahibi olabilir miyim?
Ev evlilik süresince edinilmişse ve kocanızın kişisel malıyla edinildiği ispat edilemiyorsa edinilmiş mal sayılır. Bu durumda tapu kaydına bakılmaksızın artık değerin yarısını katılma alacağı olarak isteyebilirsiniz.
Boşanma davası sürerken eşim malları satarsa ne olur?
Katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirler hesaba eklenir. Ayrıca dava sırasında taşınmazlar üzerine ihtiyati tedbir konulması istenebilir; bu, malın üçüncü kişilere devrini önlemeye yöneliktir.
Babamdan kalan miras paylaşıma girer mi?
Hayır. Miras yoluyla edinilen mallar kişisel maldır ve katılma alacağının hesabına girmez. Ancak bu malların evlilik süresince sağladığı gelirler, örneğin kira gelirleri, edinilmiş mal sayılır.
Mal paylaşımı davasını boşanmadan sonra açabilir miyim?
Evet. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava boşanmadan sonra da açılabilir; boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren on yıllık zamanaşımı süresi içinde açılması gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


