İş Hukuku
İşçinin Haklı Nedenle Feshi: Ücretin Ödenmemesi, Eksik SGK Bildirimi ve Kıdem Tazminatı
İşçinin iş sözleşmesini bildirim süresi beklemeden feshedebileceği haller: sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan davranışlar, ücretin ödenmemesi, zorlayıcı sebepler; altı iş günlük süre, fesih bildiriminin yazılması, kıdem tazminatı ve işsizlik ödeneği.
Kısaca
- İş Kanunu’nun 24. maddesinde sayılan hâllerde işçi, sözleşmeyi bildirim süresi beklemeden derhâl feshedebilir.
- Ücretin ödenmemesi, sigorta primlerinin eksik bildirilmesi ve işçiye karşı onur kırıcı davranışlar en sık görülen haklı nedenlerdir.
- Haklı nedenle fesheden işçi, en az bir yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır; ihbar tazminatı ise istenemez.
- Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılıkta fesih hakkı, öğrenmeden itibaren altı iş günü ve her hâlde bir yıl içinde kullanılmalıdır.
İşçinin işten kendi isteğiyle ayrılması kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Ancak ayrılık, işverenin yükümlülüklerini yerine getirmemesinden kaynaklanıyorsa durum değişir: kanun bu durumda işçiye sözleşmeyi haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatı alma imkânı tanır. Uygulamada “haklı istifa” olarak da anılan bu yol, doğru gerekçeyle ve doğru biçimde kullanılmadığında işçi aleyhine sonuçlar doğurabilir.
Haklı fesih nedenleri
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24. maddesi, işçinin haklı fesih nedenlerini üç grupta toplar:
- Sağlık sebepleri: İşin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olması; işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluştuğu işveren ya da başka bir işçinin bulaşıcı veya işle bağdaşmayan bir hastalığa tutulması.
- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller: İşverenin sözleşme yapılırken işçiyi yanıltması; işçiye ya da ailesine karşı şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, cinsel tacizde bulunması, sataşması veya tehditte bulunması; işçinin ücretinin kanun ya da sözleşme hükümlerine göre hesap edilmemesi veya ödenmemesi; çalışma şartlarının uygulanmaması.
- Zorlayıcı sebepler: İşyerinde bir haftadan fazla süreyle çalışmayı durduran zorlayıcı sebeplerin ortaya çıkması.
Uygulamada en sık görülen nedenler
- Ücretin ödenmemesi: Maaşın, fazla mesai, hafta tatili ya da genel tatil ücretlerinin hiç ya da eksik ödenmesi. Ücretin düzenli olarak gecikmeli ödenmesi de haklı neden sayılabilir.
- Sigorta primlerinin eksik bildirilmesi: Çalışılan günlerin ya da gerçek ücretin SGK’ya eksik bildirilmesi, Yargıtay uygulamasında işçiye haklı fesih imkânı veren bir durum olarak kabul edilmektedir.
- Yıllık iznin kullandırılmaması ve çalışma koşullarının işçinin rızası olmadan esaslı biçimde ağırlaştırılması.
- Psikolojik taciz (mobbing): İşçiyi sistematik olarak yıldırmaya, dışlamaya ve işten ayrılmaya zorlamaya yönelik davranışlar.
Süre: altı iş günü ve bir yıl
Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih hakkı, işçinin bu davranışı öğrendiği günden itibaren altı iş günü geçtikten sonra ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. Ancak ücretin ödenmemesi gibi süreklilik gösteren ihlallerde, ihlal devam ettiği sürece bu altı günlük sürenin işlemediği Yargıtay tarafından kabul edilmektedir. Yine de feshin, ihlalin devam ettiği bir dönemde yapılması önemlidir.
Fesih bildirimi nasıl yapılmalı?
Haklı fesih için kanunda özel bir şekil öngörülmemiştir; ancak ispat açısından fesih bildiriminin yazılı yapılması ve fesih nedenlerinin açıkça gösterilmesi gerekir. Noter aracılığıyla gönderilen ihtarname en güvenli yoldur. Bildirimde yalnızca “istifa ediyorum” denmesi ve gerekçe yazılmaması, feshin işçinin haklı nedene dayanmayan bir istifası gibi değerlendirilmesine yol açabilir. e-Devlet üzerinden yapılan istifa bildirimlerinde de fesih nedeninin doğru seçilmesi önemlidir.
Haklı feshin sonuçları
- Kıdem tazminatı: En az bir yıllık kıdemi olan işçi, haklı nedenle feshettiğinde kıdem tazminatına hak kazanır.
- İhbar tazminatı: Haklı fesih bildirim süresi beklenmeden yapıldığından, sözleşmeyi fesheden işçi ihbar tazminatı isteyemez.
- Ödenmeyen alacaklar: Ücret, fazla mesai, hafta tatili, genel tatil ve kullanılmayan yıllık izin ücretleri ayrıca istenir.
- İşsizlik ödeneği: İş Kanunu’nun 24. maddesine dayanan haklı fesihlerde, prim ve hizmet şartları da varsa işçi işsizlik ödeneğinden yararlanabilir.
Fesihten sonra işveren alacakları ödemezse, işçinin dava açmadan önce arabulucuya başvurması gerekir. Haklı nedenin varlığını ispat yükü, feshi yapan işçidedir; bu nedenle maaş dökümleri, SGK hizmet dökümü ve yazışmalar fesihten önce toplanmalıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı aracı yaklaşık tutarı hesaplar.
Akılda tutulacak süreler
- Fesih hakkı (ahlak ve iyi niyet)
- Öğrenmeden 6 iş günü, fiilden 1 yıl
- Kıdem tazminatı için kıdem
- En az 1 yıl
- İşçilik alacaklarında zamanaşımı
- 5 yıl
Sık sorulan sorular
Maaşım birkaç gün geç yatıyor, haklı nedenle fesih yapabilir miyim?
Ücretin ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmemesi hâlinde işçi iş görmekten kaçınabilir. Ücretin ödenmemesi ya da düzenli olarak geç ödenmesi haklı fesih nedeni olabilir; ancak birkaç günlük tek seferlik gecikmelerin değerlendirmesi somut olaya göre yapılır.
Haklı fesih yaptım ama işveren kabul etmiyor, ne olur?
Feshin haklı olup olmadığına nihai olarak mahkeme karar verir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır ve haklı nedenin varlığı delillerle ispatlanır.
Haklı fesihte ihbar tazminatı alabilir miyim?
Hayır. İhbar tazminatı, bildirim süresine uymadan sözleşmeyi fesheden tarafın karşı tarafa ödediği bir tazminattır. Haklı nedenle fesheden işçi bu tazminatı isteyemez; ancak kıdem tazminatı ve diğer alacaklarını isteyebilir.
Haklı fesih yapmadan önce ihtarname göndermek gerekir mi?
Kanunen zorunlu değildir; ancak özellikle ücret alacaklarında işverene önce ihtar çekilmesi, hem ödemenin yapılması için son bir fırsat verir hem de fesihte haklı nedenin ispatını kolaylaştırır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


