İçeriğe geç
0 (553) 284 21 63

İcra ve İflas (Kurumsal İcra)

Çek ve Bonoya Dayalı Takip: Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu, İtiraz Süreleri ve Zamanaşımı

Çek, bono ve poliçeye dayalı kambiyo takibinin farkları: senedin geçerlilik şartları, on günlük ödeme ve beş günlük itiraz süresi, imzaya ve borca itiraz, takibin durdurulması, çekin ibraz süreleri ve zamanaşımı.

Av. Abdullah OdabaşıAvukat · Kurucu 4 dk okuma

Kısaca

  • Çek, bono ve poliçe gibi kambiyo senetleri için ilamsız takipten daha hızlı işleyen özel bir takip yolu vardır.
  • Ödeme emrinde borçluya ödeme için on gün, itiraz ve şikâyet için beş gün süre verilir.
  • İtiraz icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz.
  • Çekte başvuru hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ayda, bonoda düzenleyene karşı vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.

Ticari hayatta vadeli ödemelerin önemli bir kısmı çek ve bonoyla yapılır. Kanun, bu senetlerin dolaşım kabiliyetini korumak için onlara dayanan alacaklara özel bir takip yolu tanır: kambiyo senetlerine özgü haciz yolu. Bu yolda borçlunun itiraz imkânları daraltılmış, takibin hızı artırılmıştır. Ancak bu avantajdan yararlanmak için senedin kanundaki şekil şartlarını taşıması ve zamanaşımına uğramamış olması gerekir.

Senet geçerli mi? Zorunlu unsurlar

Kambiyo senedi, kanunda sayılan unsurları taşımazsa kambiyo senedi niteliğini kaybeder ve bu özel takip yoluna konu olamaz.

  • Bono (emre yazılı senet): Senet metninde “bono” ya da “emre yazılı senet” kaydı, kayıtsız şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, lehtarın adı, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası.
  • Çek: Senet metninde “çek” kelimesi, belirli bir bedelin ödenmesi için kayıtsız şartsız havale, ödeyecek bankanın adı, ödeme yeri, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası.

Örneğin vadesi ya da düzenleme tarihi bulunmayan bir bono kambiyo senedi sayılmayabilir; bu durumda alacak, adi senet olarak genel hükümlere göre takip edilir.

Takip nasıl işler?

Alacaklı, senedin aslını icra dairesine ibraz ederek takip talebinde bulunur. İcra dairesi senedin kambiyo senedi niteliğini ve vadesinin gelip gelmediğini inceler; uygun bulursa borçluya senet örneğiyle birlikte ödeme emri gönderir. Borçluya borcu ödemesi için on gün, itiraz ve şikâyet için beş gün süre tanınır. Takip, senet üzerinde imzası bulunan düzenleyene, cirantalara ve avalistlere karşı birlikte yöneltilebilir.

Borçlunun itirazları

Kambiyo takibinde itiraz, icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır ve takibi kendiliğinden durdurmaz. İcra mahkemesi, itirazı ciddi bulursa takibin geri bırakılmasına karar verebilir. Borçlunun başlıca itiraz sebepleri şunlardır:

  • İmzaya itiraz: Senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürmek. İmza incelemesi bilirkişiye yaptırılır; itiraz reddedilirse borçlu aleyhine para cezası ve tazminat yaptırımları uygulanabilir.
  • Borca itiraz: Borcun ödendiğini ya da ertelendiğini, resmî ya da imzası ikrar edilmiş bir belgeyle ispat etmek.
  • Zamanaşımı itirazı: Senede dayalı alacağın zamanaşımına uğradığını ileri sürmek.
  • Şikâyet: Senedin kambiyo senedi niteliği taşımadığını ya da vadesinin gelmediğini ileri sürmek.

Süresinde itiraz etmeyen ve ödeme yapmayan borçlu hakkında takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Borçlu, borcun bulunmadığını ayrıca genel mahkemede menfi tespit davasıyla ileri sürebilir.

Çekte ibraz süreleri

Çekin karşılıksız çıkması hâlinde cirantalara başvurabilmek ve kambiyo takibi yapabilmek için çekin ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksız olduğunun çek üzerine yazdırılması gerekir. İbraz süreleri, düzenleme yeri ile ödeme yeri aynı ise on gün, farklı yerlerdeyse bir ay, farklı kıtalardaysa üç aydır ve çek üzerindeki düzenleme tarihinden itibaren hesaplanır. Süresinde ibraz edilmeyen çek için düzenleyene karşı adi alacak yolu açık kalsa da cirantalara başvuru hakkı kaybedilebilir.

Zamanaşımı

Kambiyo senetlerine dayanan haklar kısa sürelerde zamanaşımına uğrar:

  • Bono: Düzenleyene karşı açılacak davalar vadeden itibaren üç yıl, hamilin cirantalara karşı davaları protesto ya da vade tarihinden itibaren bir yıl.
  • Çek: Hamilin düzenleyene, cirantalara ve diğer borçlulara karşı başvuru hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ay.

Zamanaşımına uğrayan senede dayanarak kambiyo takibi yapılamaz; bu durumda alacaklı, temel borç ilişkisine ya da sebepsiz zenginleşmeye dayanarak genel hükümlere göre alacağını isteyebilir.

Akılda tutulacak süreler

Ödeme süresi
Ödeme emrinin tebliğinden 10 gün
İtiraz ve şikâyet
Tebliğden 5 gün (icra mahkemesine)
Çek ibraz süresi
10 gün · 1 ay · 3 ay
Çek zamanaşımı
İbraz süresinin bitiminden 6 ay
Bono zamanaşımı
Düzenleyene karşı vadeden 3 yıl

Sık sorulan sorular

Senedi imzalamadım, ne yapmalıyım?

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine imzaya itiraz etmelisiniz. Süresinde itiraz edilmezse imza kabul edilmiş sayılır. İtiraz kötü niyetle yapılmış ve reddedilmişse borçlu aleyhine para cezası ve tazminat uygulanabileceği unutulmamalıdır.

İtiraz ettim, takip durdu mu?

Hayır. Kambiyo takibinde itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. İcra mahkemesi itirazınızı ciddi bulursa takibin geri bırakılmasına karar verebilir; aksi hâlde haciz işlemleri devam edebilir.

Zamanaşımına uğramış bono ile ne yapabilirim?

Kambiyo senetlerine özgü takip yoluna gidilemez; ancak alacağın dayanağı olan temel ilişkiye (satış, hizmet, ödünç gibi) dayanarak genel hükümlere göre ilamsız takip yapılabilir ya da dava açılabilir.

Çeki geç ibraz ettim, haklarımı kaybettim mi?

Süresinde ibraz edilmeyen çekte cirantalara başvuru hakkı kaybedilebilir. Düzenleyene karşı ise temel ilişkiye dayanan alacak hakkı devam eder; somut durum çekin tarihi ve ibraz tarihine göre değerlendirilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Görüşme için randevu

Görüşmeler randevuyla yapılır; randevu için telefon, WhatsApp ya da e-posta kullanılabilir. Büro Konak’ta, Çınarlı’daki Martı Tower’ın on yedinci katındadır. Görüşmeler Türkçe, İngilizce ve İtalyanca yapılabilir.

Görüşmeye gelmeden önce: hazırlık listesi