Miras Hukuku
Vasiyetname Türleri ve Vasiyetnamenin İptali: Şekil Şartları, Saklı Pay ve Dava Süreleri
Resmî, el yazılı ve sözlü vasiyetnamenin şartları, vasiyet ehliyeti, vasiyetnamenin saklanması ve açılması, vasiyetnameden dönme, iptal sebepleri ve süreleri, saklı payın korunması ve tenkis davası.
Kısaca
- Vasiyetname resmî, el yazılı ya da olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir; şekil şartlarına uyulmazsa iptal edilebilir.
- Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir.
- Vasiyetnamenin iptali, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde açılmasından itibaren on yıl içinde istenebilir.
- Vasiyetname saklı payları zedeliyorsa saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.
Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağını kanuni sınırlar içinde kendisinin belirlemesini sağlayan tek taraflı bir işlemdir. Belirli bir malın bir kişiye bırakılması, bir vakıf kurulması, mirasçılardan birine belirli bir yükümlülük yüklenmesi ya da bir vasiyeti yerine getirme görevlisi atanması vasiyetnameyle yapılabilir. Ancak vasiyetname, kanunun öngördüğü sıkı şekil şartlarına bağlıdır ve saklı paylı mirasçıların haklarını tamamen ortadan kaldıramaz.
Vasiyet ehliyeti
Ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş her kişi vasiyetname yapabilir. Ayırt etme gücü, vasiyetnamenin yapıldığı an itibarıyla aranır. İleri yaşta ya da ağır hastalık sırasında yapılan vasiyetnamelerde, sonradan bu gücün bulunmadığı iddiasıyla iptal davası açılabileceğinden, resmî vasiyetname tercih edilmesi ve gerektiğinde sağlık raporuyla desteklenmesi ispat açısından önemlidir.
Vasiyetname türleri
- Resmî vasiyetname: Sulh hâkimi, noter ya da kanunla yetkilendirilmiş bir memur tarafından, iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Mirasbırakan arzusunu memura bildirir, memur vasiyetnameyi yazar ya da yazdırır; mirasbırakan okuyup imzalar ve memur tarihi atarak imzalar. Tanıklar, vasiyetnamenin mirasbırakan tarafından kendi huzurlarında okunup imzalandığını ve onu tasarrufa ehil gördüklerini beyan ederek imzalar. Resmî vasiyetname ispat bakımından en güvenli türdür.
- El yazılı vasiyetname: Baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı, yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilmeli ve imzalanmalıdır. Bilgisayarla yazılmış ya da başkasının yazdığı metne atılan imza el yazılı vasiyetname yerine geçmez. El yazılı vasiyetname saklanmak üzere notere, sulh hâkimine ya da yetkili memura bırakılabilir.
- Sözlü vasiyetname: Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, salgın ya da savaş gibi olağanüstü durumlar nedeniyle diğer türlerde vasiyetname yapılamıyorsa, mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatabilir. Sözlü vasiyetname, mirasbırakanın diğer türlerde vasiyetname yapma imkânını elde etmesinden itibaren bir ay geçince hükümsüz olur.
Saklanması, açılması ve dönme
Mirasbırakanın ölümünden sonra eline bir vasiyetname geçen herkes, onu derhâl sulh hâkimine teslim etmekle yükümlüdür. Sulh hâkimi vasiyetnameyi, ölümün öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde açar ve ilgililere okur; vasiyetnamenin birer örneği mirasçılara ve vasiyet alacaklılarına tebliğ edilir. Mirasbırakan sağlığında vasiyetnamesinden her zaman dönebilir: yeni bir vasiyetname yapmak, vasiyetnameyi yok etmek ya da sonraki bir vasiyetnameyle öncekini değiştirmek bu yollardandır.
Vasiyetnamenin iptali
Vasiyetname şu sebeplerle iptal edilebilir:
- Mirasbırakanın vasiyetnameyi yaptığı sırada vasiyet ehliyetine sahip olmaması,
- Vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma ya da zorlama etkisiyle yapılması,
- İçeriğinin, koşullarının ya da yüklemelerinin hukuka veya ahlaka aykırı olması,
- Kanunda öngörülen şekle uyulmamış olması.
İptal davası, mirasçılar ya da vasiyet alacaklıları gibi tasarrufun iptalinde menfaati bulunanlar tarafından açılır. Dava hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer; iyi niyetli olmayan davalılara karşı bu süre yirmi yıldır.
Saklı pay ve tenkis
Mirasbırakan, malvarlığının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında (tasarruf nisabı) serbestçe tasarruf edebilir. Saklı pay oranları şöyledir: altsoy için yasal miras payının yarısı; anne ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için, altsoy ya da anne-baba ile birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü. Kardeşlerin saklı payı yoktur. Vasiyetname saklı payı zedeliyorsa, saklı paylı mirasçı tenkis davası açarak tasarrufun saklı payını karşılayacak ölçüde indirilmesini isteyebilir. Bu dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. Miras payı aracı yasal ve saklı payları gösterir.
Akılda tutulacak süreler
- Vasiyet ehliyeti
- 15 yaş + ayırt etme gücü
- Vasiyetnamenin açılması
- Ölümün öğrenilmesinden itibaren 1 ay içinde
- İptal davası
- Öğrenmeden 1 yıl, açılmadan 10 yıl
- Tenkis davası
- Öğrenmeden 1 yıl, açılmadan 10 yıl
Sık sorulan sorular
Noterde vasiyetname yapmak zorunlu mu?
Hayır. El yazılı vasiyetname de geçerlidir; ancak baştan sona el yazısıyla yazılması, tarih ve imza içermesi gerekir. İspat ve saklama kolaylığı nedeniyle resmî vasiyetname ya da el yazılı vasiyetnamenin notere bırakılması tercih edilebilir.
Bütün malımı bir çocuğuma bırakabilir miyim?
Diğer çocukların saklı payı bulunduğundan, bu payları zedeleyen bir vasiyetname tenkis davasıyla indirilebilir. Mirasbırakan yalnızca saklı paylar dışında kalan kısımda serbestçe tasarruf edebilir.
Vasiyetnameyi sonradan değiştirebilir miyim?
Evet. Mirasbırakan sağlığında vasiyetnamesinden her zaman dönebilir; yeni bir vasiyetname yapabilir, öncekini yok edebilir ya da değiştirebilir. Sonraki vasiyetname öncekiyle çelişiyorsa, açıkça başka türlü anlaşılmadıkça önceki vasiyetnamenin yerini alır.
Vasiyetnameye ne zaman itiraz edebilirim?
Vasiyetname açılıp size tebliğ edildikten sonra, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunuzu öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl içinde iptal davası açabilirsiniz. Saklı payınızın zedelendiğini düşünüyorsanız aynı sürede tenkis davası da açılabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.


