İçeriğe geç
0 (553) 284 21 63

Ceza Hukuku

Karşılıksız Çek Suçu: Şikâyet, Adli Para Cezası, Çek Yasağı ve Ödemenin Cezaya Etkisi

5941 sayılı Çek Kanunu’na göre karşılıksız çek suçu: hamilin şikâyeti, her çek için adli para cezası, çek düzenleme ve hesap açma yasağı, ödeme ve şikâyetten vazgeçmenin davaya ve hükme etkisi.

Av. Abdullah OdabaşıAvukat · Kurucu 3 dk okuma

Kısaca

  • Karşılığı bulunmadığı için bankaca “karşılıksızdır” işlemi yapılan çeki düzenleyen kişi hakkında, hamilin şikâyeti üzerine ceza yargılaması yapılır.
  • Her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezası verilir; ceza, çekin karşılıksız kalan bedelinden az olamaz.
  • Ceza ile birlikte çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da uygulanır.
  • Karşılıksız kalan bedel kanundaki faiziyle birlikte tamamen ödenirse dava düşer; hüküm kesinleştikten sonra ödenirse hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

Çek, nakit yerine geçen bir ödeme aracı olarak ticari hayatta yaygın biçimde kullanılır. Bu güvenin korunması için 5941 sayılı Çek Kanunu, karşılıksız çek düzenlenmesini yalnızca hukuki değil cezai bir yaptırıma da bağlamıştır. Ancak yaptırımın temel amacı borcun ödenmesini sağlamak olduğundan, kanun ödeme yapan kişiye cezadan kurtulma imkânı da tanır. Bu yazıda suçun unsurlarını, yaptırımları ve ödemenin etkisini ele alıyoruz.

Suç ne zaman oluşur?

Çek, ibraz süresi içinde bankaya ibraz edildiğinde hesapta yeterli karşılık bulunmazsa banka çek üzerine “karşılıksızdır” işlemi yapar. Çekin bu şekilde karşılıksız kalmasına sebebiyet veren kişi hakkında suç gündeme gelir. Bu nedenle çekin süresinde ibrazı ve karşılıksızlık işleminin çek üzerine yazılmış olması, suçun oluşumu bakımından önemlidir. Tüzel kişiler adına düzenlenen çeklerde ceza sorumluluğu gerçek kişilere ilişkin olduğundan, kimin hakkında işlem yapılacağı çeki kimin düzenlediğine göre değerlendirilir.

Şikâyet ve yargılama

Bu suçtan dolayı soruşturma ve kovuşturma, çek hamilinin şikâyetine bağlıdır; şikâyet olmadan savcılık kendiliğinden harekete geçmez. Hamil, şikâyetinden vazgeçebilir; şikâyetten vazgeçme, aşağıda anlatılan ödemeyle aynı sonucu doğurur. Şikâyet edilecek her çek, ayrı bir suç olarak değerlendirilir.

Yaptırımlar

  • Adli para cezası: Hamilin şikâyeti üzerine her bir çek için bin beş yüz güne kadar adli para cezasına hükmolunur. Hükmedilecek ceza, çekin karşılıksız kalan bedelinden az olamaz. Ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir.
  • Çek yasağı: Mahkûmiyetle birlikte kişi hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına karar verilir. Bu yasak bankalar ve Risk Merkezi aracılığıyla uygulanır.

Birden fazla çek karşılıksız çıkmışsa her çek için ayrı ceza verilir; bu da toplam cezanın kısa sürede yükselmesine yol açabilir.

Ödemenin etkisi: etkin pişmanlık

Kanun, karşılıksız kalan çek bedelinin, çek üzerindeki düzenleme tarihine göre belirlenen kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyen ticari temerrüt faiziyle birlikte tamamen ödenmesi hâlinde şu sonuçları öngörür:

  • Yargılama devam ederken ödenirse mahkeme davanın düşmesine karar verir.
  • Mahkûmiyet kararı kesinleştikten sonra ödenirse mahkeme hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verir.
  • Bu imkân her bir suç için ancak bir kez uygulanabilir.

Ödeme ya da şikâyetten vazgeçme üzerine verilen kararla birlikte çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da kaldırılır ve durum bankalara ve Risk Merkezi’ne bildirilir. Ödemenin kısmi olması bu sonuçları doğurmaz; bedelin faiziyle birlikte tamamının ödenmesi gerekir.

Hamil açısından: takip ve şikâyet birlikte

Karşılıksız çek hamili, ceza yolunun yanında alacağını tahsil etmek için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi de başlatabilir. Bu iki yol birbirinden bağımsızdır ve birlikte yürütülebilir. Hamilin hukuki başvuru hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ayda zamanaşımına uğradığından, takibin zamanında başlatılması önemlidir. Ayrıntılar: çek ve bonoya dayalı takip.

Akılda tutulacak kurallar

Soruşturma
Hamilin şikâyetine bağlı
Ceza
Her çek için 1.500 güne kadar adli para cezası
Yargılama sürerken tam ödeme
Davanın düşmesi
Kesinleşmeden sonra tam ödeme
Hükmün ortadan kaldırılması

Sık sorulan sorular

Çek borcunu ödersem ceza kalkar mı?

Evet. Karşılıksız kalan bedel kanunda belirtilen faiziyle birlikte tamamen ödenirse, yargılama sırasında davanın düşmesine, hüküm kesinleştikten sonra ise hükmün bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir. Bu imkân her suç için bir kez kullanılabilir.

Hamil şikâyetinden vazgeçerse ne olur?

Şikâyetten vazgeçme, tam ödemeyle aynı sonuçları doğurur: yargılama sırasında dava düşer, kesinleşmeden sonra hüküm ortadan kaldırılır ve çek yasağı kaldırılır.

Adli para cezası ödenmezse ne olur?

Karşılıksız çek suçunda ödenmeyen adli para cezası hapse çevrilir. Bu nedenle cezanın kesinleşmesinden sonra ödeme yapılması ya da çek bedelinin faiziyle ödenerek hükmün ortadan kaldırılması yolları değerlendirilmelidir.

Karşılıksız çek için hem icra takibi hem şikâyet yapılabilir mi?

Evet. Ceza yolu ile icra takibi birbirinden bağımsızdır ve birlikte yürütülebilir. İcra takibinde tahsil edilen tutar, bedelin tamamını ve faizini karşılıyorsa ceza yargılamasına etkisi ayrıca değerlendirilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve yayımlandığı tarihteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Her olayın kendine özgü koşulları farklı sonuçlar doğurabileceğinden, somut durumlar mevzuat ve güncel yargı kararları dikkate alınarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Okumaya devam edin

İlgili makaleler

Tüm makaleler

İletişim

Görüşme için randevu

Görüşmeler randevuyla yapılır; randevu için telefon, WhatsApp ya da e-posta kullanılabilir. Büro Konak’ta, Çınarlı’daki Martı Tower’ın on yedinci katındadır. Görüşmeler Türkçe, İngilizce ve İtalyanca yapılabilir.

Görüşmeye gelmeden önce: hazırlık listesi